Kuboresha hoja na ushahidi katika uandishi
Hoja yenye nguvu haitegemei maneno kama “hakika”, “wote” na “bila shaka” pekee. Dai linahitaji sababu, ushahidi unaohusika na maelezo ya namna ushahidi huo unavyolisaidia. Katika shughuli hii inayolengwa kwa wanafunzi wa Grade 10, utalinganisha rasimu nzima na toleo lililohaririwa. Mwalimu bado anapaswa kuthibitisha nafasi yake katika kozi husika.
Taarifa, shule na shughuli zote hapa ni za kubuni kwa mazoezi. Namba si matokeo ya uchunguzi halisi. Tumia taarifa zilizotolewa; usibuni ushahidi wa nje ili kuimarisha msimamo wako. Msomaji wako ni kamati ya klabu inayochunguza pendekezo, kwa hiyo lugha iwe ya heshima na itofautishe jambo lililotokea na linalopendekezwa.
Kadi za ushahidi: kipindi cha usomaji
- U1: Klabu inapendekeza kujaribu kipindi cha usomaji wa pamoja kwa wiki mbili. Jaribio bado halijaanza.
- U2: Fomu 24 za maoni zilirudishwa. Fomu 15 zilipendekeza matini fupi; tisa zilipendekeza matini ndefu. Haijulikani kama kila mwanachama alirudisha fomu.
- U3: Chumba kinapatikana kwa dakika 20 kila Jumanne katika kipindi cha shughuli za klabu. Upatikanaji wake Jumatano haujathibitishwa.
- U4: Matini fupi sita zipo katika jalada la klabu. Kila moja ina nakala ya kusoma kwa pamoja. Hakuna fedha mpya zilizoidhinishwa.
- U5: Mwalimu mlezi anaweza kusaidia kuchagua matini, lakini bado hajaahidi kuhudhuria kila kipindi.
- U6: Baadhi ya maoni yalihofia kutopata nafasi ya kuuliza maswali. Hakuna idadi iliyotolewa kwa maoni hayo. Kamati haijafanya uamuzi wa mwisho.
Agizo: Andika hoja ya kupendekeza namna klabu inaweza kujaribu usomaji wa pamoja. Tumia ushahidi, jibu pingamizi moja na uweke wazi jambo ambalo bado linahitaji kuthibitishwa.
Rasimu ya kwanza nzima
R1. Klabu lazima ianze kipindi cha usomaji kila siku. Wanafunzi wote wanapenda matini fupi kwa sababu fomu kumi na tano zilisema hivyo. Usomaji ni mzuri sana na kila mtu anajua umuhimu wake. Hakuna sababu ya kuchelewesha jambo linalopendwa na kila mwanachama.
R2. Tutatumia chumba Jumatano na mwalimu atakuwepo kila wakati. Kuna matini sita, kwa hiyo tunaweza kununua vitabu vingi bila matatizo. Wanafunzi watapata alama za juu mara moja. Kipindi hiki kitakuwa bora kuliko shughuli nyingine zote za klabu.
R3. Wanaohofia muda wa kuuliza maswali hawapendi kusoma. Wasipinge mpango mzuri. Hata hivyo, matini fupi ni nzuri. Aidha, tunapenda matini zisizo ndefu. Hizi ni sababu mbili muhimu za kuanza kila siku.
R4. Kwa hiyo, kamati tayari imeamua kwamba mpango utadumu mwaka mzima. Mafanikio yake yamethibitishwa. Hakutakuwa na haja ya kuusikiliza tena upande wenye wasiwasi, kwa sababu jaribio limeondoa matatizo yote.
A1. Bainisha matatizo manne ya ushahidi katika rasimu, hoja iliyorudiwa na kauli inayomshambulia mtu badala ya kujibu pingamizi lake.
Maelezo ya marekebisho
Fomu 15 si ushahidi wa maoni ya wanachama wote; chumba cha Jumatano hakijathibitishwa; uwepo wa mwalimu kila kipindi haujaahidiwa; fedha za vitabu hazijaidhinishwa. Pia hakuna ushahidi wa alama za juu wala uamuzi wa mwaka mzima. “Matini fupi” na “matini zisizo ndefu” zinarudia sababu ileile. “Hawapendi kusoma” ni hukumu isiyothibitishwa kuhusu watu wanaouliza muda wa maswali.
- Punguza dai hadi kiwango cha ushahidi: pendekeza jaribio la Jumanne kwa wiki mbili. Usigeuze mapendekezo kuwa makubaliano yaliyofikiwa.
- Eleza namba pamoja na mpaka wake: fomu 15 kati ya 24 zilipendelea matini fupi. Hiyo ni sababu ya kuzijaribu kwanza, lakini fomu tisa zinaonyesha maoni tofauti.
- Unganisha sababu na utekelezaji: matini sita zilizopo na dakika 20 zilizothibitishwa zinaweza kuwa msingi wa mpango. Uwepo wa matini hauleti ruhusa ya kununua nyingine.
- Jibu pingamizi kwa hatua: pendekeza kugawa dakika 20 kati ya kusoma na maswali. Huo ni mpango mpya unaopendekezwa, si ratiba ambayo kadi zilisema tayari imekubaliwa.
- Funga kwa masharti: kamati ichague matini na ihakikishe msimamizi kabla ya kuanza. Mwisho usitangaze mafanikio ambayo hayajapimwa.
Toleo kamili lililohaririwa: Tuanze na jaribio linalowezekana
Klabu inaweza kujaribu usomaji wa pamoja kwa wiki mbili, ikitumia kipindi cha dakika 20 cha Jumanne. Pendekezo hili linaanzia kwenye chumba ambacho upatikanaji wake umethibitishwa. Halihitaji kudai kwamba chumba cha Jumatano kinapatikana au kwamba mpango wa mwaka mzima tayari umeidhinishwa.
Matini fupi zinafaa kupewa nafasi katika jaribio la mwanzo. Kati ya fomu 24 zilizorudishwa, 15 zilipendekeza matini fupi na tisa zilipendekeza matini ndefu. Maoni hayo yanaunga mkono kuzijaribu matini fupi, lakini hayathibitishi kwamba wanachama wote wanazipendelea. Kamati inaweza kuhifadhi maoni kuhusu matini ndefu ili iyajadili wakati wa kutathmini jaribio.
Aidha, klabu ina matini fupi sita katika jalada lake. Hivyo, inaweza kuanza kuchagua matini kutoka nyenzo zilizopo badala ya kutegemea ununuzi ambao fedha zake hazijaidhinishwa. Mwalimu mlezi anaweza kusaidia katika uchaguzi huo. Hata hivyo, uwepo wake katika kila kipindi bado unahitaji kufafanuliwa; kamati isiuweke kama ahadi iliyotolewa.
Hofu kuhusu muda wa maswali inapaswa kujibiwa kwa mpango. Napendekeza dakika 12 zitumike kusoma na dakika nane kuuliza na kujadili maswali. Mgawanyo huu unatimiza dakika 20 zilizopo, lakini ni pendekezo la kujaribiwa, si uthibitisho kwamba muda utatosha kwa kila matini. Swali lisilojibiwa linaweza kuandikwa ili lirudi katika kipindi kinachofuata.
Kwa hiyo, kamati izingatie jaribio hili baada ya kuchagua matini na kuthibitisha msimamizi wa kipindi. Mwisho wa wiki mbili, washiriki waeleze kama walipata nafasi ya kusoma na kuuliza maswali. Maoni hayo yatasaidia kuamua hatua inayofuata. Kwa sasa, hatuwezi kudai kwamba mpango umeongeza alama au kuondoa changamoto zote kabla haujaanza.
Soma toleo jipya kwa macho ya mhariri
Aya ya kwanza inaweka msimamo na mpaka wa pendekezo. Ya pili inatumia maoni bila kupuuza waliochagua matini ndefu. Ya tatu inaeleza nyenzo na utekelezaji; hivyo haijarudii sababu ya upendeleo. Ya nne inajibu pingamizi. Ya mwisho inarudia masharti yaliyokwishajadiliwa na inapendekeza namna ya kupata taarifa mpya.
“Zilirudishwa” inahusu fomu za maoni zilizokwisha kupokelewa. “Inapendekeza” inahusu pendekezo lililo mbele ya kamati. “Ikithibitishwa” au “baada ya kuthibitisha” vinaweza kuonyesha sharti kulingana na sentensi. Usibadilishe kila kitenzi kuwa cha wakati ujao: taarifa za nyuma bado zinahitaji kuonyeshwa kama zilizopita. Upatanisho pia uhifadhiwe: “fomu zilirudishwa”, “matini zipo” na “chumba kinapatikana”.
A2. Je, unaweza kutetea kuanza kwa matini ndefu badala ya fupi?
Jibu: Unaweza kupendekeza hivyo, lakini lazima ujibu upendeleo wa fomu 15, muda wa dakika 20 na nyenzo zilizopo. Kwa mfano, unaweza kupendekeza kusoma sehemu ya matini ndefu baada ya kuhakikisha inapatikana. Huwezi kusema fomu nyingi zilichagua matini ndefu. Msimamo tofauti unaweza kukubalika; kubadili ushahidi hakukubaliki.
Kazi huru: majadiliano ya jozi
Taarifa mpya za kubuni: Vikundi 12 viliandika maswali kuhusu kazi ya lugha. Vikundi vinane viliuliza kuhusu kupanga aya; vinne viliuliza kuhusu uchaguzi wa maneno. Chumba kina nafasi ya vikundi sita kwa kipindi. Vipindi viwili vinapatikana wiki ijayo. Hakuna vipimo vya maendeleo vilivyofanywa. Baadhi ya washiriki wanapendelea kufikiri peke yao kabla ya kujadili.
Vikundi vyote vinahitaji somo la kupanga aya, kwa hiyo viingie pamoja katika chumba. Majadiliano tayari yameboresha lugha ya kila mshiriki. Wanaotaka kufikiri peke yao hawapendi kushirikiana.
Kwa hiyo, tuondoe kazi binafsi kabisa na tutumie kipindi kimoja. Nafasi inatosha na hakuna haja ya kujadili uchaguzi wa maneno. Mpango huu umefanikiwa bila matatizo.
- B1. Hariri rasimu nzima kuwa hoja ya aya tatu. Tumia idadi, nafasi na vipindi kwa usahihi; jibu wasiwasi kuhusu kufikiri binafsi.
- B2. Eleza marekebisho mawili yanayohusu ushahidi na moja linalohusu namna ya kujibu pingamizi.
Mfano wa kazi huru na sababu
Napendekeza vikundi 12 vigawanywe katika vipindi viwili vya wiki ijayo, vikundi sita kwa kila kipindi. Mpangilio huu unalingana na nafasi ya chumba. Kamati itahitaji kupanga vikundi vitakavyohudhuria kila kipindi kabla ya kutangaza ratiba.
Majadiliano yashughulikie kupanga aya na uchaguzi wa maneno. Vikundi vinane viliuliza kuhusu aya, lakini vinne viliuliza kuhusu maneno. Hivyo, maswali yaliyowasilishwa yanaonyesha mahitaji mawili. Kuipa mada ya aya nafasi kubwa hakumaanishi kupuuza mada ya pili.
Washiriki wanaopendelea kufikiri binafsi wanaweza kupewa muda mfupi wa kuandika wazo kabla ya kujadili katika vikundi. Hilo ni pendekezo la kuwapa njia ya kushiriki, si hukumu kuhusu tabia zao. Baada ya shughuli, kazi inaweza kulinganishwa na rasimu za mwanzo; kwa sasa hakuna vipimo vinavyothibitisha maendeleo.
B2: Mfano umebadili “vikundi vyote” kuwa vinane na vinne, hivyo mahitaji yote mawili yanaonekana. Umegawa vikundi kulingana na nafasi na vipindi, badala ya kudai vinatoshea pamoja. Pia umebadili shambulio dhidi ya wanaopendelea kufikiri binafsi kuwa pendekezo la muda wa maandalizi. Mgawanyo mwingine unawezekana ikiwa hauzidi nafasi na haupotoshi taarifa.
Mwongozo wa mapitio
Kagua msimamo, matumizi ya ushahidi, ufafanuzi wa sababu, jibu la pingamizi na hitimisho. Kwa kila kipengele, taja kilicho wazi na sentensi inayohitaji marekebisho. Huu ni mwongozo wa mazoezi, si alama rasmi. Mwalimu mwenye ufasaha wa Kiswahili akague sajili, miundo na majibu mbadala kabla ya matumizi rasmi.
Kwa marejeo ya jumla ya lugha, tazama maelezo ya sarufi ya Chuo Kikuu cha Georgia na matumizi ya kabla ya, baada ya na masharti. Haya hayathibitishi ugawaji wa mada katika mtaala wa Kenya. Insha ya Hoja: Fafanua Dai kwa Sababu na Mfano ni nyenzo inayohusiana; kazi hii inaongeza uhariri wa hoja nzima kwa kutumia kadi za ushahidi zilizowekwa.
WhatsApp Us Now